قرينه‌اى كه دال بر حرمت باشد در كار نيست . 2 . اختلاف است كه آيا مراد از نفر ، نفر الى الجهاد است يا نفر الى التفقه ؟ گروهى مىگويند : مراد از نفر ، نفر الى الجهاد است به قرينه اينكه آيات قبل و بعد اين آيه عموما در زمينه جهاد و مبارزه است پس اين آيه هم به قرينه سياقيه حمل بر جهاد و مبارزه مىشود ، ولى مصنف گفته است كه به نظر من مراد نفر الى التفقه است به قرينهء ذيل آيه كه سخن از تفقه و فقيه شدن در دين دارد و همه مىدانيم كه الكلام يفسر بعضه بعضا ؛ يعنى هر سخنى صدر آن ذيل را با ذيل صدر را تفسير مىكند و روىهم‌رفته مراد گوينده را روشن مىسازد مثلا « اكرم العلماء الا الفاسقين منهم » . اين استثناى مفسران عام بوده و بيانگر مراد واقعى مولاست . پس به قرينه ذيل آيه مربوط به نفر الى التفقه مىشود نه نفر الى الجهاد . 3 . اختلاف است در اينكه آيا اين بخش از آيه يك جملهء انشائيه است كه به صورت خبر ذكر شده ؟ و يا اينكه ظاهرا و باطنا يك جمله خبريه است ؟ مصنف هر دو را محتمل مىداند . اگر مراد جمله انشايى باشد ، آيه شريفه در مقام انشا و جعل نفى الوجوب خواهد بود ، يعنى بالمطابقه مىگويد : نفر بر جميع واجب نيست . و اگر مراد جمله خبريه باشد اين قسمت از آيه بالمطابقه در مقام اخبار از يك واقعيت است و آن اينكه مؤمنان همگى كوچ نخواهند كرد و چنين كارى محقق نخواهد شد حال يا به علت دشوارى و يا به خاطر استحاله عادى آن آن‌گاه به دلالت التزاميه دلالت مىكند بر اينكه نفر الجميع ليس بواجب لتعذر او لتعسره ، و على كل حال چه جمله خبريه باشد و چه انشائيه دلالت مىكند بر اينكه نفر بر جميع واجب نيست منتهى اگر انشائيه باشد بالمطابقه و اگر خبريه باشد بالملازمه بر عدم جعل وجوب دلالت دارد . ان قلت : شارع به عنوان اينكه شارع است شأن او آن نيست كه از امرى وجوب را نفى كند حال چه به نحو اخبار باشد و يا انشا ؛ يعنى شارع نيامده كه بگويد فلان امر واجب نيست ، فلان امر حرام نيست به دليل اينكه عدم وجوب و عدم حرمت مطابق اصل اولى است و اگر بيان شارع هم نبود عقل مىگفت : الاصل فى كل شىء الاباحه پس وظيفه شارع اين نيست ، بلكه شارع بما هو شارع وظيفه‌اش جعل الوجوب او